Hyperventilatie

Voordat ik ooit van advaita had gehoord, kreeg ik een tijd lang last van paniekaanvallen en hyperventilatie. Dat was de aanleiding om me te verdiepen in yoga — ik dacht dat het vooral ontspannend zou werken en dat ik er ademhalingsoefeningen zou leren. Dat gebeurde ook, maar ik ontdekte al snel dat yoga meer was dan dat. Via het boekje Yoga als kunst van het ontspannen van Wolter Keers kwam ik uiteindelijk op het pad van advaita terecht. Hieronder het verhaal van hoe het begon, en wat ik onderweg heb geleerd over ademhaling.

Er is een periode in mijn leven geweest waarin ademhalen een groot probleem was geworden. Ik was met mijn band aan het optreden, en ineens was het alsof ik een dreun voor mijn hoofd kreeg. Ik schrok en probeerde zo goed en zo kwaad als het ging door te spelen. Meteen daarna begon ik te zweten en te trillen. Er brak paniek uit, want ik kon niet zomaar van het podium af lopen. The show must go on.

Ik heb de rest van de avond zo goed en zo kwaad als het kon doorgespeeld, maar het was allesbehalve een ontspannen optreden. In de weken daarna kreeg ik nog een paar van die paniekaanvallen, op de meest onverwachte momenten. Ik kreeg ook allerlei andere rare klachten: een tintelend gevoel in mijn linkerarm en -been, het gevoel niet genoeg zuurstof binnen te kunnen krijgen, concentratieproblemen, zwarte vlekken voor mijn ogen, de illusie dat er een riem heel strak om mijn bovenlijf zat, duizeligheid, angst om flauw te vallen, en nog een hele serie andere symptomen.

Ik besloot naar de huisarts te gaan. Die zei: "Voor een hartprobleem ben je wel héél erg jong, dus het zal wel hyperventilatie zijn. Zorg maar dat je altijd een papieren zakje bij je hebt." Nu is het lastig om in een papieren zakje te ademen terwijl je met een popband aan het optreden bent, dus dat leek me meer een rampenplan, een laatste hulpmiddel. Ik besloot het aan te pakken zoals ik tot die tijd alles had aangepakt: informatie verzamelen. Ik ben werkelijk alles wat ik te pakken kon krijgen gaan lezen over ademhaling — van yogaboeken tot medische artikelen, en boeken met oefeningen om van hyperventilatie af te komen. Therapie was toen voor mij geen optie en medicatie ook niet; ik wilde het op eigen houtje en op mijn eigen manier uitvogelen.

Wat is hyperventilatie?

Een disclaimer vooraf: ik heb geen medische training of opleiding gehad. Wat hieronder staat is gebaseerd op wat ik destijds heb opgepikt en onthouden, en op mijn eigen ervaring — ik heb sinds mijn dertigste (ik ben nu 64) geen enkele paniekaanval meer gehad.

Iemand die hyperventileert, ademt te veel koolzuur uit. Daardoor wordt je bloed minder zuur en kun je de symptomen ervaren die ik hierboven beschreef. Je kunt het ook benauwd krijgen en daardoor sneller en oppervlakkiger gaan ademhalen, waardoor je nog meer koolzuur verliest. Zo ontstaat een soort escalatie, waarbij je reactie het probleem alleen maar vergroot.

Het doel is om de zuurgraad van je bloed weer op peil te krijgen. Dat kan bijvoorbeeld door de uitgeademde koolzuur opnieuw in te ademen — vandaar de klassieke tip met het papieren zakje. De laatste jaren wordt dat overigens weer afgeraden: als het namelijk toch geen hyperventilatie blijkt te zijn, maar bijvoorbeeld een astma-aanval, longembolie of hartinfarct, dan zit er al te weinig zuurstof in het bloed. In een zakje ademen verergert dat dan juist, met gevaarlijke gevolgen.

Je kunt intern koolzuur produceren door wat spiergroepen aan te spannen en weer te ontspannen — niet als een bezetene, maar rustig spannen en weer loslaten. Je kunt ook zorgen dat je minder snel koolzuur verliest door je uitademing te vertragen. Dat is vaak een kwestie van oefening, want het voelt tegen-intuïtief: je snakt naar zuurstof, en dan ga je juist trager ademen. Maar het werkt wel. Je kunt bijvoorbeeld oefenen door uit te blazen door een rietje. Er is ook een yogatechniek die Ujjayi heet, waarbij je uitademt door je neus terwijl je de neus-keelholte vernauwt (je klinkt dan een beetje als Darth Vader). Je zult hier en daar lezen dat je met die techniek het zuurstofgehalte in je bloed kunt verhogen, maar dat klopt niet — bij bijna alle gezonde mensen is de verzadiging al bijna 100%, op noodgevallen en aandoeningen als COPD na. Je vertraagt eenvoudigweg de uitademing en verliest daardoor minder snel koolzuur.

Wat bij hyperventilatie ook vaak gebeurt, is dat je alleen het bovenste deel van je longen gebruikt. Haal als test maar eens heel diep adem: zet je je borst uit, of je buik?

Wat ik vaak deed, was rustig uitblazen door een tuitje van mijn lippen, tot ik vrij leeg was, en dan ontspannen — vooral mijn onderlichaam. De inademing gaat dan vanzelf en je voelt het in je onderbuik. Dat op zich geeft al een heel ontspannen gevoel. Ook belangrijk: maak er geen Olympische sport van. Doe het een paar minuten zo, en laat het dan weer met rust.

Alle ademhalingsoefeningen hebben in de kern te maken met frequentie, amplitude en locatie — hoe snel je ademt, hoe (on)diep, en welk deel van de longen je gebruikt.

Nadat ik van de hyperventilatie af was, ben ik het in mijn voordeel gaan gebruiken: voor mij geen energiedips meer in de loop van een saaie kantoordag. Tot slot nog een kortere route, voor wie dit allemaal ingewikkeld klinkt maar toch iets wil doen: ga voor het slapen gaan op je rug op bed liggen, met je benen in een kikkerhouding, voetzolen tegen elkaar. Leg een boek of een iPad op je buik en let tijdens het ademen op dat voorwerp.

Namasté,
Jan